Gцrme edimi sцzcьklerden цnce gelmi?tir. Bizi зevreleyen dьnyada kendi yerimizi gцrerek buluruz


sayfa1/7
s.ogren-sen.com > Sanat > Evraklar
  1   2   3   4   5   6   7
GЦSTERGEB?L?M

Gцrme

Gцrme edimi sцzcьklerden цnce gelmi?tir. Bizi зevreleyen dьnyada kendi yerimizi gцrerek buluruz. ?nsano?lu konu?madan цnce gцrerek dьnyay? tan?maya ve anlamland?rmaya ba?lar. Bu dьnyay? sцzcьklerle anlat?r?z ama sцzcьkler dьnyayla зevrelenmi? olmam?z? hiзbir zaman de?i?tirmez. Dь?ьndьklerimiz ya da inand?klar?m?z nesneleri gцrь?ьmьzь etkiler. Цrnek vermek gerekirse insanlar?n Cehennemi’in varoldu?una bugьnkьnden daha зok inand?klar? Ortaзa?da ate?in bugьnkьnden daha ba?ka bir anlam ta??d??? ku?ku gerektirmeyen bir gerзektir. Ate? onlara gцre her ?eyi yutan, kьl eden bir ?eydir. Oysa ilk insanlara gцre ate? pi?irmeden, korunmaya vazgeзilmez bir araз niteli?i ta??m??t?r.

GЦSTERGEB?L?M NED?R?

Gцstergebilim en k?sa ve bilinen anlam? ile gцstergelerin bilimidir. Gцsterge ilke olarak bu bilimin temelidir. Gцsterge ise bir kavramla bir i?itim imgesini birle?tirir. Kitle ileti?im araзlar?na ait metin ya da tьrlerin birer gцsterge sistemi olarak incelenmesini konu edinmektedir. Bu ba?lamda reklam afi?leri, reklam filmleri, sinema filmleri, giysiler, foto?raflar, metinler vb. bunlar gцstergebilimin inceleme alanlar?n? olu?turur. James Monaco’ya gцre, gцstergebilim , fizik, biyoloji gibi bir bilim dal? de?ildir, daha зok mant?ksald?r. Gцstergebilim, bize filmin yapt?klar?n? nas?l yapt???n? tan?mlamaya hizmet eden aз?klay?c? bir sistemdir. Filmi aз?klamas? zor ama anlamas? kolayd?r. ?leti?im зal??malar? kapsam?nda, metin olarak filmlere, televizyon ve radyo programlar?na, reklam posterlerine gцndermede bulunulmaktad?r.

Gцstergebilim, ileti?im iзin kullan?lan her ?eyin, sцzcьkler, gцrьntьler, trafik i?aretleri, sesler, зiзekler, mьzik ve t?bbi semptomlar gibi pek зok ?eyin incelenmesidir. Gцstergebilim, gцstergelerin ileti?imde bulunma yollar? ve onlar?n kullan?mlar?na egemen olan kurallar ьstьnde durmaktad?r. Цrne?in, sol yьzьk parma??nda var olan yьzьk, evli olman?n gцstergesidir. Gцsteren yьzьk gцsterilen evlilik. Gцstegebilimin ilk sorgulad??? ?ey, anlam?n ne oldu?undan зok nas?l yarat?ld???d?r.

GЦSTERGEB?L?M?N TAR?HSEL GEL???M?

Yap?salc?l?k 1950’li y?llarda Roland Barthes ve Levis Strauss’un зal??malar?yla popьler olmaya ba?lam??t?r. Yap?salc?l?k gцrьnen olay ve olgular? anlamak iзin onlar?n alt?nda yatan yap?ya bakmak gerekti?i dь?ьncesi hakimdir. Yap?salc?l?k цzellikle dil ve kьltьre ili?kin зal??malar ьzerinde olmu?tur. Her tьrlь dilsel sьreci bir ?ifreleme olarak de?erlendirir. Bu ?ifrelemenin зцzьmь iзin de dilin yap?s? aз??a з?kart?lmal?d?r. Asl?nda yap?salc? kьltьr ve dil incelemelerinin kцkeni 1928’de Vilademir Propp’un yapt??? Masal’?n Biзimbilimi adl? зal??maya kadar gцtьrьlebilir. Masallar?n ve hikayelerin birbirinden farkl? konular? olmas?na ra?men binlerce masal?n ve hikyanenin yap?sal olarak birbirine benzedi?i sonucuna varm??t?r.

Gцstergeleri inceleyen bir bilim dal? olarak gцstergebilim, insan?n gцsterge olu?turma, gцstergelerle sistem kurma ve bunlar kanal?yla ileti?imde bulunmas?n? amaзlamaktad?r.

?sviзreli Ferdinand de Saussure (1857-1913) gцstergebilimin kurucular?ndand?r. Saussure’e gцre gцstergebilim Yunanca “SEMION” (gцsterge) ve “LOGIE” (bilim) sцzcьklerinden meydana gelmi?tir. Dьnyan?n di?er bir ucunda ise, gцstergebilimin ba??ms?z bir bilimdal?na dцnь?mesini sa?layan Amerikal? felsefeci Charles Saunders Peirce (1839-1914) Saussure’den habersiz gцsdtergebilimle ilgilenmi? ancak semiology yerine semiotics deyimini kullanm?? ve mant?kla olan ili?kisi ьzerine durmu?tur. Peirce iзin цnemli olan gцstergenin mant?kla olan ili?kisidir. Gцstergebilime yapt??? katk? gцstergeleri зe?itli niteliklerine gцre s?n?fland?rmas? olmu?tur. Bu s?n?flama gьnьmьz gцstergebilim normlar?nda hala geзerlili?ini korumaktad?r. Modern gцstergebilim kuramc?lar? aras?nda Roland Barthes’?n зal??malar? yerini almaktad?r.Frans?z yaz ve dь?ьnce ustas? olarak tan?nan Barthes gцstergebilimin ba??ms?z bir bilim dal? olarak nitelik kazanmas? konusunda зal??malar yapm??t?r. Bundan sonraki tart??malar, gцstergebilim-dilbilim aras?nda odaklanan ili?ki ьzerine yo?unla?m??t?r. Bu ba?lamda Barthes, gцstergebilimi dilbilimden daha geni? bir bilim dal? olarak gцrmektedir.

Prag dilbilim ekolьnden olan dilbilimci Roman Jakobson’a gцre, dilsel ileti?imi inceleyen dilbilim merkezdir. ?kinci s?radaki gцstergebilim daha geneldir ve her tьrden ileti?imi inceler, dilsel ileti?imi de iзine al?r.

?talya’da Umberto Eco, gцsterge ve dil kavramlar?yla, insan? zihin yap?s? aras?ndaki ili?kiler ьzerinde dь?ьnmeye ba?lam??t?r. Modern gцstergebilimin geli?mesinde Avrupa gцstergebilimi зerзevesinde зal??an Louis Hjemslev, Algirdas Julien Greimas, Roman Jacobson, Julia Kristava gibi pek зok dilbilimcinin katk?lar? olmu?tur. Modern gцstergebilim kuram? зo?u zaman ideolojinin rolьne a??rl?k vererek Marksist yakla??mla iз iзe зal??maktad?r.

Gцstergebilim son y?llarda medya kuramlar? aras?nda en цnemli yakla??mlardan biri olmaya ba?lam??t?r. Sinemaya, televizyona, tiyatroya, t?p alan?na, mimariye, veterinerli?e ve ileti?imle ile ilgili pek зok alana uygulanabilmektedir. Baz? gцstergebilimciler her ?eyin gцstergebilimsel aз?dan зцzьmlenebilece?ini цne sьrmektedir. Yorumlamaya dayal? bir bilim dal? oldu?u iзin gцstergebilim, kьзьk/bьyьk her ?eyin anlam?n? aзan bir anahtar gibi gцrьlmь?tьr. Bir nevi dedektiflik vazifesi gцrьr.

Gцstergebilim ilk giri?imlerinde model olarak dilbilimi alm?? ve dilbilimsel kavramlar? ileti?im alan?nda kullanm??lard?r. Bunlar, filmler, televizyon dizi ve programlar?, moda, reklamlar vb. enformasyon aktaran her ?ey olabilir. Bu ileti?imsel fenomenlere text (metin) denmektedir. Ele ald???m?z metni meydana getiren gцstergeler sistemi ьzerinde dikkatimizi odaklar?z. Bцylece bir filmde veya bir reklam afi?inde bir an iзin gцrьlen lьks bir salon (koyluk, antika bir masa, kristal avize, ??k bir vazo, geni? tablolar vs. ) gцsterenler olarak de?il; sosyal durum (zenginlik-fakirlik), zevk, zarafet, incelik tьrьnde anlamlar ta??yan gцstergeler sistemi olarak alg?lanabilmektedir. Gцstergebilimsel зцzьmleme metinlerin iзinde bulunan anlamla ilgilenir, ba?ka bir deyi?le anlam gцstergelerden ve gцstergeler aras? ili?kilerden ortaya з?kar.

1960’l? y?llardan sonra gцstergebilim alan?ndaki зal??malar h?zlanm??t?r.

Gцsterge Kavram?

Gцstergebilimde anlam?n en kьзьk birimine gцsterge denilmektedir. Kendisi o ?ey olmad??? halde, o ?eyi зa?r??t?rarak ileti?im sa?layan ve bir ba?ka ?eyi temsil eden her ?ey gцstergedir. Цrnek vermek gerekirse, Evlili?in gцstergesi yьzьktьr ama yьzьk=evlilik de?ildir. Ba?ka bir цrnek de ?u olabilir: s?cakl??? цlзtь?ьmьz derece bize s?cakl?k hakk?nda bilgi veren bir araзt?r. Bu arac? kullanabilmek iзin say?lar? okumay? ц?renmi? olmam?z ve her say?n?n bizim amac?m?z aз?s?ndan ta??d??? de?er hakk?nda bir fikrimiz olmas? gerekir. Bu bilgiye sahipsek kaynar suya elimizi dald?r?p yanmam?za gerek kalmadan o arac? yani gцstergeyi kullanabiliriz. Bu somut bir nesnedir ve bize bir durum hakk?nda bilgi verirler. Ba?ka bir deyi?le durumun kendisi de?ildirler ama o durum hakk?nda bir bilgiyi iletirler.Bu i?i yapmak iзin ьretilmi? olurlarsa olsunlar bu i?i kendi kendilerine yapamazlar bizim onlar? uygun olarak kullanmam?z gerekir. Dereceyi suya sokmazsan?z suyun de?il odan?n s?cakl???n? gцsterir.

A?a??da yer alan trafik i?aretleri, sьrьcьleri araban?n цnьne з?kacak hayvanlar konusunda uyar?yor. Bunlar da bir gцstergedir ama yukarda bahsedilen gibi bir araз de?ildir. Bunlar?n i?leme geзmeleri iзin bir ?ey yapmak gerekmiyor bizim onlar? alg?lay?p yorumlamam?z yeterli. Bizimle bir зe?it ileti?im kuruyorlar.

c:\users\zeynep.varli\desktop\gцstergebilim sunum\geyik.jpg c:\users\zeynep.varli\desktop\gцstergebilim sunum\inek.jpg c:\users\zeynep.varli\desktop\gцstergebilim sunum\ay?.jpg

AS

Sahip oldu?umuz bir sьrь цn bilgi sayesinde bu gцrьntьlerde geyik, inek ve ay? oldu?unu anlayabiliyoruz. Ay?’y? bir trafik i?aretinde gцrmeye al???k olmasak da etraftan gelen ipuзlar?na bakarak gцrьntьyь dikkat ay? з?kabilir ?eklinde yorumluyoruz. Gцrdь?ьmьz yaln?zca bir trafik i?aretinin gцrьntьsь. Bu gцrьntь, bir trafik i?aretin, зa?r??t?r?yor, gerзek bir trafik i?aretinin yerini al?yor. Hiз trafik i?areti gцrmemi? birisi bu gцrьntьyь bizim gibi yorumlayamayabilir.

Trafik i?aretlerini tan?yan bizler, цrne?in a?a??daki iki gцrьntьyь yine ay? olarak tan?yoruz ama bunlar?n bir trafik i?areti olmad???n? biliyoruz.

c:\users\zeynep.varli\desktop\gцstergebilim sunum\ay? foto.jpg c:\users\zeynep.varli\desktop\gцstergebilim sunum\ay? зizim 2.jpg

Bu iki ay? gцrьntьsь gerзek bir ay?n?n yerini tutuyor ama зa?r??t?rd??? anlamlar farkl?. Sцzь edilen tьm bu gцstergeler ister ьз boyutlu bir araз olsunlar, ister iki boyutlu birer resim olsunlar, ba?ka bir ?eyin yerini tutuyorlar. Bu ba?ka ?ey, bir durum, bir eylem, bir varl?k olabiliyor. Yani gцstergeler o ?eyin kendisi de?iller, gene de bize bir mesaj iletiyorlar, bildi?imiz bir ?eyi зa?r??t?r?yorlar ya da bir yorum yapmam?z? sa?l?yorlar. Ancak bu iletinin yerini bulabilmesi iзin bizim o gцstergeyi yorumlayacak, tan?yacak, anlayacak цnbilgiye sahip olmam?z gerekiyor.

??lev aз?s?ndan hep anlam aktarma цzelli?i ta??r. Bu bak?mdan, insano?lunun anlama gьcь gцsterge ьreten bir dьzenek, gцstergeler de anlam aktaran araзlard?r.

Gцstergeler, kelimelerden, gцrьntьlerden, seslerden, renklerden, kokulardan, tatlardan, davran??lardan ve nesnelerden biзim almaktad?r. Fakat as?l anlam? olmayan bu tьr ?eyler biz anlamla onlar? ke?fetti?imiz zaman gцsterge halini almaktad?r. Biz nesneleri gцstergeler gibi tan?d?k gelenekler ile ili?kili olduklar?nda bьyьk цlзьde bilinзsizce yorumlar?z. Gцstergelerin anlaml? kullan?m? gцstergebilimi ilgilendirmektedir.1 Gцstergebilim, gцstergeler ve kodlar, mesaj? ьretmede, da??tmada ve yorumlamada kullan?lan gцstergeler ьzerine зal??maktad?r. Mesajlar, gцstergelerden olu?mu? gibi gцrьnmektedir ve kod olarak adland?r?lan gцstergeler sistemi ile aktar?lmaktad?r.2 Gцstergebilim, gцstergeler aras?ndaki ili?kileri ara?t?rarak hem de gцsterge tьrlerini saptay?p s?n?fland?rmaya зal??arak gцstergeleri tan?mlamaya зal??maktad?r. Toplum ya?am?n? ilgilendiren her tьrlь gцsterge ile ileti?im amaзl? tьm gцsterge dizgelerini aз?mlamaya зal??an gцstergebilim, bu dizgelerle ta??nan anlamlar?n olu?um a?amalar?n? ve yap?land?r?l???n? incelemektedir.

Gцstergebilim temel inceleme birimi olan gцstergeye зe?itli bilim adamlar?n?n yakla??mlar? farkl? olmaktad?r. Bu do?rultuda;

1-Saussure’ьn Gцsterge Kavram?: Saussure’e gцre, “dil gцstergesi, bir nesneyle bir ad? birle?tirmez, bir kavramla bir i?itim imgesini birle?tirir.” Her gцsterge gцrьntь, nesne, ses “gцsteren” (gцstergenin fiziksel boyutu ile temsil etti?i kavram yani “gцsterilen”den (gцstergenin kavramsal boyutu) olu?maktad?r. Gцstergebilimde “gцsterge” sцzcьk, gцrьntь ya da anlam ьreten herhangi bir ?ey olabilir. Her gцsterge, gцsteren yani gцstergenin maddesel, fiziksel varl??? ve gцsterilen denilen kavramdan olu?ur.

Gцsterge

? ?

??itim ?mgesi Kavram

Gцsterge: “kedi” sцzcь?ь

Gцsteren: “k-e-d-i” ses dizisi

Gцsterilen: “kedi” kategorisi

Saussure’un цnerisine gцre, dilde gцsteren ile gцsterilen aras?nda nedensiz bir ili?ki bulunmaktad?r. Yaz?l? dilde YA?MUR gцstergesi alt? harfin bir araya gelmesinden olu?an gцsteren ve havadaki buhar?n su damlalar? durumunda yere dь?mesi olarak kabul etti?imiz bir olgu, ya?mur kavram? olan gцsterilenden meydana gelmektedir. Dilbilimsel anlamda gцsterge bir KAVRAM ile bir SES ?MGES?N?N birle?imidir.

Saussure, dili bir yap? gibi ele almakta ve bu yap? iзindeki olgular? tek tek incelemektedir. Saussure, yeni bir bilim dal? olarak bilim dьnyas?na цnerdi?i bu disipline Semiology ad?n? vermi?tir. Avrupa’da bu yeni bilim dal? ile u?ra?anlar Saussure’un takipзisi olmu? be sцzcь?ь kullanmay? ye?lemi?lerdir.

Saussure ve Pierce aras?ndaki farkl?l?klar?n en цnemlisi; semiotics’in gцstereni incelemesine kar??n, semiology’nin gцsterileni incelemesidir.

2-Peirce’?n Gцsterge Tan?m? ve Gцsterge Sьreci: Amerikal? mant?k bilimci Charles Saunders Peirce, Saussure’dan habersiz gцstergebilim ile ilgilenmi?, ancak gцstergebilim (semiology) yerine Semiotics deyimini kullanarak gцstergelerin mant?k ile ili?kisi ьzerinde durmu?tur. Bundan sonra onun takipзisi olan Amerikal? bilim adamlar? da Semiotics sцzcь?ьnь bu disiplin iзin kullanm??t?r. Ona gцre gцstergelerin mant?ksal i?levi цnemlidir. Pierce’?n gцsterge tan?m? ?цyledir: “Bir gцsterge, bir ki?i iзin herhangi bir ?eyin yerini, herhangi bir bak?mdan ya da herhangi bir s?fatla tutan ?eydir. Bu ki?inin zihninde e?de?erli bir gцsterge ya da belki daha geli?mi? bir gцsterge yarat?r. Yaratt??? bu gцstergeyi ben birinci gцstergenin yorumlayan? olarak adland?r?yorum. Bu gцsterge bir ?eyin yerini tutar; yani nesnesinin. Bu Semiosis Sьreci diye adland?r?l?r.

Gцsterge

? ?

Yorumlayan Nesnesi

Semiosis Sьreci anlam?n olu?turulma sьrecidir. Anlamlama sьrecinde gцsterge ya da gцsteren, onun nesnesi ve yorumlayan? olarak tan?mlan?r. Nesne d?? dьnyadaki gцstergenin yerinde duran ?eydir, yani gцsterge asl?nda onun iзinde vard?r. Yorumlayan ise, o s?rada gцsterge ile nesnesi aras?ndaki ili?kiyi ьreten zihinsel etkidir.

Peirce’?n gцstergebilim alan?na getirdi?i en bьyьk katk? gцstergelerin d?? dьnyada ьз biзimde, ikon, belirti ve simge olarak bulunduklar?n? belirlemesidir.

Pierce gцstergeleri ьзe ay?rmaktad?r. ?konlar, Belirtiler ve Simgeler.

Boyut

?KON

BEL?RT?

S?MGE

Gцsteren

Benzeme

Sebep/Sonuз

Saymaca

Цrnekler

Foto?raf

Duman/Ate?

Haз/Bayrak

Sьreз

Tan?nabilir

Dь?ьncede canlan?r

Ц?renilmek zorundad?r

?KON GЦSTERGELER (Gцrьntьsel Gцsterge)

Gцrьntьsel gцstergenin цzelli?i temsil etti?i ?eye benzemesidir. Gцsterge bir foto?raf ya da harita цrne?inde oldu?u gibi nesnesini temsil eder, ?kon’dur. ?konlar nesnelerine aynen benzemektedir. Foto?raf tam anlam?yla ikonik bir gцsterge цrne?idir. ?kon, belirtti?i ?ekli do?rudan temsil eder, canland?r?r. Bir resim, bir desen ve bir foto?raf bu tьr цzellik ta??r.

BEL?RT? GЦSTERGELER

Belirti tьrь gцsterge, bir neden-sonuз ilkesine dayan?r. E?er bir yerde duman varsa ate? de var demektir. Duman?n ate?in sonucu oldu?unu bildi?imiz iзin, ate?i gцrmesek de var oldu?unu dь?ьnьrьz. Burada gцsterge ya?mur ve duman gibi tam olarak nesnesine ba?lan?r, BEL?RT?D?R. Peirce’?n belirtti?i ьzere, nesnesi ortadan kalkt??? zaman kendisini gцsterge yapan цzelli?i yitirecek olan ama yorumlan bulunmad???nda bu цzelli?i yitirmeyecek olan bir gцstergedir. Topra??n ve yerlerin ?slak olmas? az цnce ya?an ya?murun belirtisidir. ?nsan vьcudundaki yьksek ate? de bir hastal???n belirtisi say?labilir.
  1   2   3   4   5   6   7

sosyal ağlarda paylaşma



Benzer:

Gцrme edimi sцzcьklerden цnce gelmi?tir. Bizi зevreleyen dьnyada kendi yerimizi gцrerek buluruz iconAhmed Deedat Truth Revealing kendi

Gцrme edimi sцzcьklerden цnce gelmi?tir. Bizi зevreleyen dьnyada kendi yerimizi gцrerek buluruz iconTьrklerde iз ve d?? mimari sьslemenin en renkli kolu olan зini sanat?,...

Gцrme edimi sцzcьklerden цnce gelmi?tir. Bizi зevreleyen dьnyada kendi yerimizi gцrerek buluruz iconDil insanlar arasında anlaşmayı sağlayan tabii bir vasıta; kendi...

Gцrme edimi sцzcьklerden цnce gelmi?tir. Bizi зevreleyen dьnyada kendi yerimizi gцrerek buluruz iconH. O.: Tьm bu sьreзleri nas?l ke?fettin? Nas?l bir ara?t?rmaya girdin, kimlerden yard?m ald?n?
Цnce bilgi toplan?yor, yorumlan?yor, ba?ka bir bilgi alma aktivitesi yap?l?yor, sonuзlar з?k?yor. Profesyonellerle bir karar verme...


Sanat




© 2000-2018
kişileri
s.ogren-sen.com