Ders notlari


sayfa20/20
s.ogren-sen.com > Doğru > Ders
1   ...   12   13   14   15   16   17   18   19   20

İki kişilik erkek dansları: Hançer Barı (Erzurum), Kırkaz Zeybeği (Eskişehir)

Toplu kadın dansları: Güvercin (Erzurum) Çömüdüm (Kütahya)

Toplu erkek dansları: Coşkun Çoruh (Artvin) Koçaklama(ağrı)

Kadın erkek karışık danslar: Delilo (Elâzığ), Dokuzlu (Gaziantep)

Hayvan yansımalı danslar

Tavuk Barı(Erzurum) tavuğun hareketlerini anlatır

ceylani(Kars) ceylanın yürüyüşünü anlatır.

Serçe oyunu(Gaziantep) serçe sıçramalarını taklit eder

İş ve günlük yaşamını taklit eden danslar

Tesi(Artvin) yün eğirmeği

Türkmen kızı (İçel) hamur yoğurma ekmek yapmayı anlatır.

Kadın erkek ilişkilerini taklit eden danslar:

Sarı zeybek (Sivas) ve bıçak(Elâzığ) erkeğin kadına dil dökmesini ve sonunda beraberliklerini anlatır.

Çarpışma ya da savaşı konu alan danslar:

Hançer barı( Erzurum),bıçak horunu (Trabzon) saldırma, vuruşma ve savunma taklitlerine dayanır.

Çandırlı tüfek oyunu(Giresun) dansçıların tüfeklerle belli bir noktaya ateş etme hareketlerine dayanır.

Kılıç ve kalkan oyunu (bursa) dansçıların kılıç ve kalkan seslerine uyarak çarpışmalarını anlatır.

Doğa olaylarını anlatan danslar:

Uzun dere(Kars) ve coşkun Çoruh(Artvin) ırmağın akışını, coşkunluğunu canlandıran hareketleri anlatır.

Kavak (Erzurum) kavak ağacının rüzgârla harekeyi canlandırılır.

Konumuzu sınırlandırmak adına halk oyunlarının detaylarına Ege iç Anadolu ve Akdeniz bölgelerinde değineceğiz.
EGE BÖLGESİ

Zeybek

Tek kişi tarafından ya da birkaç oyuncunun çember şeklinde dizilmesiyle oynanır. Zeybek, halkı koruyan cesur bir adamı temsil eder. Zeybek oynayan dansçı, kollarını omuz hizasında, elleri başıyla aynı hizada olacak şekilde iki yana doğru açar ve bazı oyunlarda kollarını dirseklerden hafifçe kırar. Büyük adımlar atarak ağır ağır hareket eder. Ara sıra yere doğru eğilip bir dizin yere dokundurulması, bu dansın belirgin hareketlerindendir. Efenin dizini yere vurması düşmanları korkutmak adına yeri sarstığını gösteren bir harekettir.

Yapılan incelemelere göre Zeybek oyununun yırtıcı bir kuş olan kartalın hareketlerinin yansıtılmasından oluştuğu belirtilmektedir.

İlk hareketde; Kartalın uçmaya hazırlık yapmasıgibi zeybek oyununda kollar aşağıdan yukarıdoğru görülmektedir





İkinci harekette; kartalın kalkış anında kanatlarını açışı gibi, zeybekte de kollar ağır ağır havalanır ve oyun başlar.


Üçüncü harekette; kuşun kanatlarınıçırpması gibi, zeybekte kollar oyun süresince aşağı yukarı

iner ve kalkar.


Dördüncü harekette; kuşun konmaya hazırlık yapmasına benzer. Zeybek kollarını indirir.




Beşinci harekette; zeybeğin çömelmesi yine kuşun yere konmaya başlaması gibidir.



Zeybeğin hikâyesi

Pisi ‘de küçük bir evde, bir anne ve iki oğlu kendi hallerinde yaşarmış. Babalarını küçük yaşta kaybetmenin ezikliğini, annelerinin dul olmasının getirdiği sorunları, tütüncülük denilen o en meşakkatli ziraatçilik türünü, yokluğu ve çevre baskısını en derinden yaşarlarmış. Anne Hatice oğulları büyüdükçe onlara söz geçiremez olmuş, ne yapacağını şaşırmış. Ağabey Kerimoğlu Hüseyin (ölmüş babasının adı Kerim'miş) ara sıra güzlü tütün alım satımı yaparmış…

Hikâyemiz böyle başlıyor, bu hikâyeyi sizlerle paylaşmamın nedeni bu günlerde gittiğim halk oyunları kursunda en çok Kerimoğlu zeybeğinden etkilenmem. Zeybek oynarken hissettiğimiz ahenk ve hoşluk yanı sıra, hikâyesinin de oldukça hüzünlü olması beni etkiledi. Okuduktan sonra sizlerin de bu türküyü daha farklı hislerle dinleyeceğinizi düşünüyorum.

Kerimoğlu zeybeği Muğla 'ya bağlı Yeşilyurt (eski adıyla Pisi) beldesinin Türkiye genelinde bilinen bir türküsüdür.

Türkünün hikâyesi

Pisi 'de küçük bir evde, bir anne ve iki oğlu kendi hallerinde yaşarmış. Babalarını küçük yaşta kaybetmenin ezikliğini, annelerinin dul olmasının getirdiği sorunları, tütüncülük denilen o en meşakkatli ziraatçilik türünü, yokluğu ve çevre baskısını en derinden yaşarlarmış. Anne Hatice oğulları büyüdükçe onlara söz geçiremez olmuş, ne yapacağını şaşırmış. Ağabey Kerimoğlu Hüseyin (ölmüş babasının adı Kerim'miş) ara sıra güzlü tütün alım satımı yaparmış. Osmanlı Devleti'nin son dönemlerinde devletin dış borçları nedeniyle Avrupa devletleri tütün üretiminden elde edilecek vergi gelirlerini müsadere altına almışlar, Tütün Rejisi denilen bu sistemde Reji bir yandan ülke kaynaklarının bu şekilde gaspını sağlarken, bir yandan da tekel konumlu alıcı sıfatıyla tütün üreticisini ezermiş. Reji' den başka yere tütün satmak yasakmış. Reji istediği fiyatı verir, ödemeyi de istediği zaman yaparmış. Arkasında devletin yabancı ülkelerle akdettiği anlaşmalar olunca da, hükmü ve varlığı kanun koruması altında, kolluk kuvvetleri de emrindeymiş. Reji' ye birazcık karşı gelen, Reji aleyhinde birazcık konuşan, dayağı yer otururmuş. Ağabey Hüseyin en çok karşı gelenlerden ve en çok konuşanlardan olduğundan devamlı hapis yatar dururmuş. Böyle bir ortamda halkın tek gelir kaynağı kaçakçılıkmış. Kaçakçılık denilen de kendi tütününü kendi istediğine satmakmış.

1889’da gösterirken küçük kardeş Eyüp (Kerimoğlu)’da 17 yaşlarına gelmiş. O da delikanlılığın verdiği ateşle bu düzene ve sisteme isyan edenlerdenmiş. Ağabeyi Hüseyin hapse girdikçe Eyüp de hiddetlenir, daha da isyankâr olurmuş.

Günlerden bir gün, Pisi' ye yakın bir köyde arkadaşları ile düğüne gitmişler. İlerleyen saatlerde Kerimoğlu Eyüp arkadaşları ile zeybek oyununa kalkmışlar. Bunun üzerine Muğlalı zenginlerin Pisi ovasındaki arazilerinin kâhyalığını yaptığı için Pisi muhtarı olan İzzet Ağa gençlere; “Utanmadınız mı bunca büyüklerin önünde oyuna kalkmaya. Ne zaman adet oldu büyüklerden izin almadan oyuna kalkmak” demiş ve küfürle devam etmiş. Zira büyüğünden izin almadan zeybek oynamaya kalkmak hakaret sayılırmış. Muhtarın karşı hakaretleri üzerine taraflar arasında tartışma çıkmış. Kerimoğlu Eyüp tartışma esnasında belinden çıkardığı bindirme tabancası ile muhtarı öldürmek için ateş etmiş. Ancak muhtar aniden kendini yana atınca sadece kolundan yaralanmış. Düğün yerinde bulunan muhtarın adamları Eyüp’e vurmaya başlamışlar ve onu çok fena hırpalamışlar. Bir ara bir fırsat bulan Eyüp ellerinden kurtulmuş ve evine sığınmış.

Çok geçmeden kolluk kuvvetleri Eyüp'ün evini kuşatmış ve Eyüp dağlara doğru kaçarken çıkan çatışmada Eyüp’ün silahından çıkan bir mermi ile bir zaptiye ölmüş. Kerimoğlu Eyüp hiç yoktan bir katil olmuş. Zaptiyeler uzun süre dağda Eyüp'ün izini sürmüşler ama bulamamışlar. 19 yaşındaki bu zeki ve çevik genci ele geçiremezler. Ve nihayet Milas ’ta kaçakçı yakalamakla ünlenmiş “Kör Arap” lakaplı İsmail Çavuş’a haber salarlar.

Kör Arap, daha önce girdiği bir çatışmada gözünün birini kaybettiğinden ve çok esmer tenli olması sebebi ile bu lakap ile anılırmış. Çok acımasız ve çok keskin nişancıymış.

İşinde uzman olan Kör Arap işe istihbarat edinerek başlamış ve Kerimoğlu Eyüp’ün Çakallar denilen bir mezrada, İbişoğlu İbrahim ’in çoban kulübesinde kaldığını tespit etmiş.

1901'in çok güzel bir bahar günüymüş. Öğleden sonra dört sularında, pırıl pırıl güneşli bir hava, çamların arasında dolaşan hafif bir meltem, Eyüp'ü tedbirsiz kılmış olacak ki, geceleri dağlarda kaçak dolaşıp, gündüz olunca vardığı İbişoğlu’nun kulübesinde çok derin bir uykuya yatmış. Pencere ve kapının açıldığını fark etmemiş. Uyuyan insanı yılan sokmazmış ama yılanın yapmadığını Kör Arap yapmış o sokmuş. Mışıl, mışıl uyuyan Eyüp'e hiç acımadan ve uyandırmadan, canına kıyıvermiş.

Eyüp'ün ölümünden sonra annesi Hatice kahrına fazla dayanamamış, o da çok geçmeden ölmüş. Ağabey Hüseyin önce Yerkesik’e yerleşmiş, çok geçmeden orayı da terk etmiş, nereye gittiğini hiç bilen olmamış.

Ama gün gelecek “Reji” de tarihe karışacaktı. Daha da önemlisi, Eyüp, yöre insanları için kaderine razı olmamanın, her ne olursa olsun direnmenin sembolü oldu. Pisi'nin ve Yerkesik'in de bir kahramanı vardı artık: 19 yaşında, mükâfat için kalleşçe vurulan “Kerimoğlu Eyüp”. Halk, kendi kahramanı için, Reji'nin ayakçısı Kör Arap'ı inceden tiye alan türküsünü yakmıştı bile.

Haydülen de ülen de,

Karadağların sandalı da, sandalı.

Al ganlara boyanmış,

Kerimoğlu’nun her yanı da her yanı.

Öf aman da aman da

Şu dağlarda keklik kalmadı.

Oyna len de koca Arabım sen oyna,

Senden başka yiğit (!) kalmadı.

Öf ülen de aman da

yerkesikle şu pisinin arası

Nerelerde bozulmuş

Kerimoğlu’ylan körarabın arası

Bağ belleme

İÇ ANADOLU BÖLGESİ
Yoğurt Oyunu

Bu dans eski bir türkmen-yörük dansıdır. Kadın erkek karşılık oynar. Silifke ekonomisinde hayvancılığın yeri önemlidir. Oyunun başından sonuna dek yoğurdun üretimini gözlemek olasıdır. Yoğurt Türkmen yaşantısında önemli yeri olan yiyecektir. Türkmenler eski dönemlerde yoğurt yapar bunu satarlardı. Günlük yaşama girerek baş yiyecek olan yoğurt türkü ve oyun olarak gelmiş günümüze. Yoğurt Türkmen için geçim kaynağı olması nedeniyle büyük bir saygınlığa sahiptir. Bu saygınlık da Türkmenleri yoğurdun bereketi için oyun oynamaya yöneltmiştir.




AKDENİZ BÖLGESİ

Keklik Oyunu

Keklik dansının anlamı ile ilgili olarak üç değişik varyant bulunmaktadır.Kekliğin sekişi kanat çırpışı ötüşü gerdan kırışı zıplayışı anlatılır. Kekliğin taklididir.Keklik insan olur bir çalının dibinden çıkar. Kaşıklar kanat olur ayaklar seker. Bir av doğa oyunudur.Avcıdan kaçan kekliğin taklididir.



Türkmen Kızı Oyunu

Eski Türkmenlerin kıtlıktan bolluğa kavuşma törenlerini canlandırır. Türkmen kızlarının yaşamlarını bu oyunda görmek mümkündür. Süt sağma, yayık yayma, hamur yoğurma gibi faaliyetleri oyunu süsleyen figürlerdir. Oyun kızlar tarafından daire biçiminde oynanır. Eller oyunda taklit amaçlı kullanıldığı için kaşık kullanılmaz. Oyun türkülüdür.


DEĞERLENDİRME YAZISI

"Coğrafya ve İklimin Halk Oyunları Üzerindeki Etkisi" adlı antropolojik sosyoloji konulu araştırma projemize halk oyunlarının tarihi gelişimini araştırmakla başladık. Araştırmamızda bulunduğumuz çıkarımlardan biri halk oyunlarımızın günümüze kadar orijinalliğini kaybetmeden değişmesinin kültürümüze olan bağlılığımızı ispat etmesidir.

Araştırmamızın devamında halk oyunlarının vazgeçilmez parçalarından biri olan kıyafetleri inceledik. Bu incelemelere göre sosyolojik bakış açısıyla kıyafetlere, kıayfetlerin renklerine ve aksesuarlara baktığımızda;

  • Kişinin yaşadığı bölgenin iklimini (Örneğin; İç Anadolu Bölgesinin sert iklimi nedeniyle kıyafetlerin kumaşlarının kadife olması vb.)

  • Kişinin yaşadığı bölgenin coğrafyasını (Örneğin; Doğu Anadoluda erkeklerin çoraplarının onları çalılardan ve kayalardan koruması için kalın ve sert olması vb.)

  • Kişinin medeni halini (Örneğin; kadınların yazmasının renginden ya da kıyafetindeki aksesuarlarından evli ya da bekar olduğunun anlaşılması vb.)

  • Kişinin ruh halini (Örneğin; kıyafetlerin renginin hüzün, mutluluk, yas gibi duyguları anımsatması vb.)

anlayabiliriz.

Halk oyunlarının isimleri bile toplumun kültürüyle olan ilişkisini anlatmaktadır. Tarım ve hayvancılıkla geçinen Türk toplumunda halk oyunları, hayvan isimleri ile anılırken oyun da hayvan taklidini göstermektedir. Örneğin; horoz oyunu, kartal oyunu, keklik vb.

Kısacası sosyolojinin önemini ve hayata farklı bir açıdan bakmayı özetleyen bu araştırmada halk oyunlarımızın gelenek ve göreneklerden ziyade iklim, coğrafya ve kültürün bileşimi olduğu kanısına vardık.

KAYNAKÇA

  • TÜRK HALK OYUNLARI - RUHİ SU (T.C. KÜLTÜR BAKANLIĞI HALK KÜLTÜRLERİNİ ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YAYINLARI)

  • TÜRK KÜLTÜRÜ VE HALK OYUNLARI - PROF. DR. NEVZAT GÖZAYDIN (ASIA YAYINLARI)

  • TÜRK HALK OYUNLARININ SAHADA DEĞERLENMESİNDE KARŞILAŞILAN PROBLEMLER SEMPOZYUMU (T.C. KÜLTÜR BAKANLIĞI YAYINLARI)

  • http://www.bakimliyiz.com/turkuler/32086-silifke-yoresi-halk-oyunlari.html

  • MESLEKİ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ (T.C. M)



1   ...   12   13   14   15   16   17   18   19   20

Benzer:

Ders notlari iconDers notlari

Ders notlari iconDers notlari

Ders notlari iconDers notlari

Ders notlari iconDers Notları ÜNİte I

Ders notlari iconDers notlari birinci Gün 7

Ders notlari iconDers Notları Final Hinduizm

Ders notlari iconDers notlari I. ÜNİte güzel sanatlar ve edebiyat

Ders notlari icon” Ders Notları Öğr. Gör. Osman albayrak

Ders notlari iconDinler tarihi ders notları final yahudilik

Ders notlari icon” Ders Notları Öğr. Gör. Osman albayrak


Sanat




© 2000-2018
kişileri
s.ogren-sen.com